Yaş ilerledikçe vakit zaman bir ismi hatırlayamamak yahut bir randevuyu unutmak olağan kabul edilebilir. Lakin unutkanlığın giderek artması ve günlük ömrü etkilemeye başlaması, altında yatan sebeplerin araştırılmasını gerektirir. Her unutkanlığın Alzheimer manasına gelmediğini belirten uzmanlar, günlük ömrü etkileyen ve giderek artan unutkanlıkların “yaşlılıktandır” denilerek göz ardı edilmemesi gerektiğine dikkat çekiyor. Memorial Göztepe Hastanesi Nöroloji Bölümü’nden Doç. Dr. Rahşan Adviye İnan, Alzheimer riskini azaltmak ve beyin sıhhatini korumak için alınabilecek tedbirler hakkında bilgi verdi.
Her unutkanlık Alzheimer değildir!
Demans, beyin hücrelerinin ziyan görmesi sonucunda düşünme, hatırlama, dikkat ve konuşma üzere zihinsel fonksiyonların günlük ömrü etkileyecek seviyede kaybını tabir eden bir sendromdur. Tek bir hastalık olmayan demansın farklı sebepleri bulunmakta, en sık görülen sebebi ise Alzheimer hastalığı olmaktadır. Her Alzheimer hastasında demans görülürken her demans hastasının Alzheimer hastası olduğu söylenemez. Yaş ilerledikçe hafızanın eskisi kadar süratli çalışmaması doğal olabilir. Bir ismi anında hatırlayamamak yahut vakit zaman bir randevuyu unutmak tek başına Alzheimer ya da demans manasına gelmez. Burada kıymetli olan unutkanlığın ne sıklıkta yaşandığı ve günlük ömrü ne ölçüde etkilediğidir.
Artan unutkanlıklar “yaşlılıktandır” denilerek geçiştirilmemeli!
Aynı kıssayı kısa aralıklarla tekrar anlatmak, yakın vakitte yaşanan olayları büsbütün unutmak, para hesabında yahut ilaç kullanımında sık sık yanılgı yapmak ya da daha evvel yeterli bilinen bir yerde yolu karıştırmak önemsenmesi gereken belirtiler arasında yer alabilir. Demans sadece hafızayı etkilemez. Söz bulma, planlama, yön bulma ve birtakım durumlarda kişilik özelliklerinde değişiklikler de görülebilir. Bununla birlikte uyku bozuklukları, depresyon, vitamin eksiklikleri, tiroid hastalıkları ve kimi ilaçlar da unutkanlığa sebep olabilir. Bu sebeple giderek artan unutkanlıkların “yaşlılıktandır” denilerek göz ardı edilmemesi ve nörolojik açıdan kıymetlendirilmesi değer taşır.
Risk faktörlerini bilmek demans riskini azaltabilir
Yaş ve genetik yatkınlık demans açısından değerli risk faktörleri arasında yer alır. Bununla birlikte son araştırmalar, ömür boyunca üzerinde durulabilecek 14 değiştirilebilir risk faktörünün azaltılmasının demans olaylarının yaklaşık yüzde 45’inin önlenmesi yahut geciktirilmesiyle alakalı olduğunu ortaya koymuştur. Bu değiştirilebilir risk faktörleri şunlardır:
- Düşük eğitim düzeyi
- İşitme kaybı
- Tedavi edilmemiş görme kaybı
- Yüksek LDL-kolesterol
- Hipertansiyon
- Diyabet
- Obezite
- Depresyon
- Sosyal izolasyon
- Travmatik beyin hasarı
- Fiziksel hareketsizlik
- Sigara kullanımı
- Aşırı alkol tüketimi
- Hava kirliliği
Her yaşta beyin sıhhatini korumak için…
40’lı yaşlarda tansiyon ve kolesterol takibi, haftada en az 150 dakika sistemli antrenman ve işitme kaybının ihmal edilmemesi değer taşır. 50’li yaşlarda diyabet ve obezite denetimi, Akdeniz tipi beslenme ile toplumsal ve zihinsel olarak faal kalmak öne çıkar. 60 yaş sonrasında da beyin sıhhatini korumak için yapılabilecekler vardır. Toplumsal izolasyondan kaçınmak, işitme ve görme kaybı varsa tedavisini yaptırmak, sistemli uyku ve gerilim idaresine dikkat etmek kollayıcı olabilir. Bulmaca yahut hafıza oyunları tek başına kâfi değildir; fizikî hareket, yeni şeyler öğrenme, toplumsal münasebetler ve damar sıhhatinin birlikte korunması ehemmiyet taşır.
“Tedavisi yoksa erken teşhisin yararı ne?” fikri gerçek değil
Demans konusunda en büyük yanılgılardan biri, unutkanlığın sadece yaşlanmanın doğal bir sonucu olduğunun düşünülmesidir. “Tedavisi yoksa erken teşhisin ne yararı var?” kanısı de yanlışsız değildir. Erken teşhis, tedavi edilebilir öteki sebeplerin araştırılmasını ve uygun tedavilerin vaktinde başlanmasını sağlayabilir. Ayrıyeten hastalığın seyri hakkında bilgi edinilmesi, kişinin ve ailesinin geleceğe yönelik planlama yapmasına da yardımcı olabilir. Demans, ömür boyunca biriken risk faktörleriyle yakından bağlantılıdır. Beyin sıhhatini korumak için en yeterli zaman erken yaşlar, ikinci en uygun vakit ise bugündür.
Beyindeki proteini hedefleyen ilaçlar kullanılıyor
Yeni jenerasyon birtakım ilaçlar, Alzheimer hastalığında beyinde biriken beta-amiloid proteinini hedefleyerek erken evredeki uygun hastalarda bilişsel gerileme suratını yavaşlatabilmektedir. Lakin bu tedaviler her Alzheimer hastası için uygun değildir. Tedavi öncesinde biyobelirteçlerle doğrulama yapılması, hastanın uygunluk açısından kıymetlendirilmesi ve tedavi sürecinde yakın takip ile tertipli beyin MR’larının yapılması gerekebilmektedir.
Demans hastalarına kısa ve sakin yanıtlar verin
Demans hastalarının yakınlarına da bu süreçte değerli misyonlar düşmektedir. Birebir soruyu tekrar tekrar soran hastaya kısa ve sakin cevap vermek, yanlış inanışlarla tartışmak yerine hastanın yaşadığı duyguyu anlamaya çalışmak daha uygun bir yaklaşım olabilir. Ani öfke yahut huzursuzluk geliştiğinde öncelikle ağrı, açlık yahut enfeksiyon üzere tıbbi sebeplerin araştırılması gerekir. Mesken ortamının sade ve inançlı hale getirilmesi, günlük rutinin korunması ve hastanın yapabildiği işlerde mümkün olduğunca bağımsız bırakılması değerlidir. Yolunu kaybetme, trafik kurallarını karıştırma yahut finansal süreçlerde bariz yanlışlar görülmesi halinde araç kullanımı ile finansal ve tüzel planlamanın yine kıymetlendirilmesi gerekebilir. Bakım veren kişinin de kendi dinlenme muhtaçlığını, toplumsal ömrünü ve gerektiğinde profesyonel takviye alma ihtiyacını ihmal etmemesi, hem kendi yeterlilik hali hem de hastanın bakım süreci açısından ehemmiyet taşımaktadır.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
