Yapay zekâ, tıbbi bilgileri sadeleştirme ve sıhhatle ilgili sorulara karşılık verme konusunda değerli bir yardımcı araç haline gelirken, kullanıcıların bu karşılıkları kesin teşhis olarak değerlendirmesi yanlış yönlendirmelere sebep olabiliyor. Bilhassa MR ve öteki görüntüleme sonuçlarının tek başına kıymetlendirilmesi, her vakit yanlışsız teşhis yahut tedavi kararına götürmüyor. Memorial Kayseri Hastanesi Ortopedi ve Travmatoloji Bölümü’nden Prof. Dr. Fatih Karaaslan, yapay zekânın sıhhat alanındaki kullanımında doktor değerlendirmesinin yerini alamayacağını belirterek dikkat edilmesi gereken noktalar hakkında bilgi verdi.
Teşhisi yapay zekâ değil, hasta koyuyor
Yapay zekânın hastalık teşhisinde kullanımında en kıymetli noktalardan biri, verdiği karşılıkların kesin teşhis olarak değerlendirilmemesidir. Ortopedi polikliniklerine başvuran birtakım hastalar, “Yapay zekâya sordum, menisküsüm yırtıkmış; ameliyat gerekebilirmiş” halinde sözlerle kendilerine teşhis koyabilmektedir. Halbuki burada teşhisi yapay zekâ değil, hasta koymaktadır.
Yapay zekâ modüllerinin verdiği bilgilerin chatbotlar tarafından sesli yahut yazılı biçimde sunulması, kullanıcıda karşılıkların kesin ve emniyetli bir tıbbi kıymetlendirme olduğu algısını oluşturabilmektedir. Daha evvel “İnternette okudum, tahminen yanlışsız olmayabilir” diyen kullanıcıların bir kısmı, “Yapay zekâ bu türlü söylediyse doğrudur” yaklaşımına yönelebilmektedir. Halbuki sıhhat kelam konusu olduğunda teknoloji, tabip değerlendirmesinin yerine konulmamalıdır.
İleri teknolojiler ortopedide de kullanılıyor
Robotik diz ve kalça cerrahisi başta olmak üzere ileri teknolojiler ortopedi alanında kullanılmaktadır. Tabipler ayrıyeten yapay zekâdan akademik ve klinik çalışmalarında da yararlanmaktadır. Yapay zekânın bugün ulaştığı düzeyin yanı sıra gelecekteki kullanım alanları ve potansiyeli de sıhhat profesyonelleri tarafından yakından takip edilmektedir. Yapay zekâ tıbbi tabirleri sadeleştirebilir, MR raporlarını daha anlaşılır bir lisana çevirebilir ve hastanın tabibine yönelteceği soruları hazırlamasına yardımcı olabilir. Fakat düzgün kurulmuş bir cevap, hakikat teşhis manasına gelmemektedir. Yapay zekâ; hastanın yürüyüşünü, dizdeki şişliği, kas gücünü yahut fizik muayenede ortaya çıkan kilitlenmeyi değerlendiremez. Hasta tarafından belirtilmediği sürece kullanılan ilaçları, geçirilmiş cerrahileri yahut yeni başlayan uyuşma üzere kıymetli klinik bilgileri de bilemeyebilir.
Sadece MR’a bakarak karar verilmez
Tıbbi bilgi testlerinde başarılı olan yapay zekâ sistemlerinin gerçek kullanıcılarla yapılan görüşmelerde sıhhat kararlarını her vakit klâsik internet aramasına kıyasla daha gerçek hale getiremediğini ortaya koyan araştırmalar bulunmaktadır. Özcesi, tıbbi bilgi sorularını hakikat yanıtlamak ile bir hastayı pahalandırmak birebir şey değildir. Ortopedide sık karşılaşılan yanılgılardan biri de MR manzarasındaki bulgunun direkt ameliyat kararı manasına geldiğinin düşünülmesidir. MR’da menisküs yırtığı görülmesi tek başına ameliyat gerekliliğini göstermez. Hastanın yaşı, travmanın hali, dizde kilitlenme olup olmadığı, kıkırdakların durumu ve günlük omurundaki kısıtlanma birlikte değerlendirilmelidir.
Benzer halde ön çapraz bağı yırtılan her hastaya tıpkı tedavi uygulanmadığı üzere, dizinde kireçlenme bulunan her hasta da diz protezi adayı değildir.
Hastalıkla ilgili algoritma tek başına kâfi olmayabilir
“Robotik diz protezi bana uygun mu?” üzere soruların karşılığı sadece görüntüleme sonuçlarına nazaran verilmemelidir. Hastanın muayene bulguları, yaşı, genel sıhhat durumu, daha evvel uygulanan tedaviler ve bu tedavilere alınan karşılık birlikte değerlendirilmelidir. Bu noktada yapay zekânın doktorlar tarafından bir dayanak aracı olarak kullanılması ehemmiyet kazanmaktadır. Yapay zekânın bağımsız halde verdiği cevaplar, bilhassa beklenmedik durumlarda yahut kapsamlı tıbbi bağlam gerektiren olaylarda yetersiz ya da kusurlu sonuçlara yol açabilmektedir. Bununla birlikte yapay zekânın hastalıkların erken tespitine yönelik tahlillerde kıymetli bir yardımcı araç olabileceğini gösteren çalışmalar da bulunmaktadır. Burada temel nokta, yapay zekânın teşhis ve tedavi kararının yerine değil, doktorun değerlendirmesini destekleyen bir araç olarak konumlandırılmasıdır.
Kararı robot değil, tabip veriyor
Cerrahide kullanılan robotik sistemler, cerrahın planını yüksek hassasiyetle uygulamasına yardımcı olmakta fakat kimin ameliyat edileceğine karar vermemektedir. Emsal formda yapay zekâ da çeşitli bilgileri tahlil edip sunabilmekte, fakat bu bilgileri hastanın şahsî durumuyla birleştirerek tıbbi karara dönüştüren kıymetlendirme doktor tarafından yapılmaktadır. Bu sebeple hastaların yapay zekâyı büsbütün kullanmaktan kaçınması yerine, gerçek gayeyle kullanması kıymet taşımaktadır. Örneğin yapay zekâdan teşhis koymasını istemek yerine muhtemel sebepleri açıklaması, eksik bilgileri belirtmesi, hangi belirtilerde acil sıhhat başvurusu gerektiğini sıralaması ve doktora sorulabilecek soruları hazırlaması istenebilir. Elhasıl yapay zekâdan “hüküm” değil, muayeneye hazırlık istenmelidir.
Özel bilgiler yapay zekâya özensiz verilmemeli
Gizlilik şartları ve dataların nasıl işlendiği bilinmeyen sistemlere kimlik bilgileri ile sıhhat durumuna ait mahrem evraklar ölçüsüz yüklenmemelidir. Ayrıyeten yapay zekâ tarafından verilen bir cevap doğrultusunda kullanılan ilaçlar muhakkak doktor önerisi olmadan bırakılmamalı yahut değiştirilmemelidir. Yapay zekâ bilgi tahlilinde güçlü bir dayanak sağlayabilse de hastanın tüm tıbbi geçmişini, ferdî gereksinimlerini ve fizik muayene bulgularını birlikte pahalandıran kapsamlı yaklaşımın yerini tutmamaktadır. Sıhhatle ilgili kararlar sadece dataların değil, hastanın şahsî özelliklerinin ve klinik durumunun da değerlendirilmesini gerektirmektedir. Yapay zekâ sıhhat alanında güçlü ve değerli bir destek aracı olabilir. Lakin teşhis ve tedavi kararlarının, hastayı bütüncül formda pahalandıran nitelikli sıhhat profesyonelleri tarafından verilmesi büyük ehemmiyet taşımaktadır.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
