Yapay zekâ, çocukların öğrenme süreçlerinde giderek daha tanıdık bir araç haline geliyor. Kaspersky, ebeveynlerin çocuklarının yapay zekâyı sorumlu bir halde kullanmasına nasıl yardımcı olabileceğini anlatırken, yapay zekâ tarafından üretilen karşılıkların doğrulanmasının, yapay zekâ modellerinin “halüsinasyon” olarak isimlendirilen kusurlu çıktılarının fark edilmesinin ve ferdî ya da okulla ilgili bilgilerin yapay zekâ hizmetleriyle paylaşılmamasının ehemmiyetine dikkat çekiyor.
Kaspersky’nin gözlemleri, kelam konusu teknolojilerin daha erişilebilir olması ve günlük eğitime entegre edilmesiyle birlikte çocukların yapay zekâ araçlarına yönelik ilgisinin istikrarlı bir biçimde arttığını gösteriyor. Yeni eğitim-öğretim yılı başlarken yapay zekâ; arama motorları, çevrim içi sözlükler ve eğitici görüntüler kadar çocukların ders çalışma alışkanlıklarının doğal bir bileşeni olmaya aday. Öğrenciler; kuvvetli bir bahsin mantığını kavramak, kompozisyon fikirleri geliştirmek, metin denetimi yapmak, ödev sorularını çözmek ya da sunum hazırlamak için yapay zekâ asistanlarından sıklıkla faydalanabiliyor.
Yapay zekâ, eğitim açısından sunduğu yararların yanı sıra yeni zorlukları da beraberinde getiriyor. Yapay zekâ modelleri gerçeğe uygun görünen lakin kusurlu bilgiler üretebilir yahut kullanıcıları yanıltabilecek geçersiz görseller oluşturabilir. Bu sebeple günümüzde dijital okuryazarlık sadece bilgi aramayı bilmekten ibaret değil. Çocukların karşılaştıkları bilgileri sorgulamayı, muhtemel manipülasyonları fark etmeyi ve paylaştıkları bilgileri müdafaayı da öğrenmeleri gerekiyor.
Yapay zekâyı ödev yaptırma aracına değil, bir öğrenme asistanına dönüştürün
Saniyeler içinde bir kompozisyon metni almak ya da bir matematik sorununun direkt sonucuna ulaşmak, çocukların içeriği anlamaksızın hazır karşılığı teslim etme eğilimini artırabiliyor. Bu durum anlık olarak vakit kazandırsa da ödevin geliştirmeyi amaçladığı temel maharetlerin kazanılmasını engelliyor. Ebeveynler, çocuklarıyla yapay zekânın mevzuyu açıklama, taslak oluşturma, örnek verme yahut pratik soruları sorma hedefiyle kullanılabileceği; lakin ödevin tamamını onun yapmaması gerektiği konusunda ortak bir prensipte buluşabilir.
Örneğin bir öğrenci sohbet botuna “benim için bir kompozisyon yaz” demek yerine, farklı argüman teklifleri istemeyi, bilmediği kavramların açıklamasını talep etmeyi ya da kendi kaleme aldığı bir taslağın zayıf yönlerini göstermesini rica edebilir. Matematik ödevlerinde ise direkt sonucu almak yerine tahlil usulünü adım adım anlattırabilir ve sonrasında yanıta bakmadan sorunu kendi başına çözmeyi deneyebilir. Ayrıyeten çocukları, yapay zekânın verdiği cevapları ders kitapları, ders notları yahut emniyetli eğitim kaynaklarıyla karşılaştırmaya teşvik etmek büyük ehemmiyet taşıyor. Bu türlü bir yaklaşım, süreci sıradan bir kopyalama sürecinden çıkarıp eleştirel bir tahlil çalışmasına dönüştürür.
Yapay zekânın gerçek olanı bildiğini varsaymayın
Yapılan en yaygın yanılgılardan biri, yapay zekâ tarafından üretilen cevapları bir arama motoru sonucundan ya da uzman görüşünden farksız görmek. Halbuki bir büyük dil modeli, sırf eğitildiği bilgileri temel alarak hangi sözcüğün bir başkasını mantıksal olarak takip etme mümkünlüğünün daha yüksek olduğunu iddia eder. Üretilen cevap gerçek olabileceği üzere; model olguları birbirine karıştırabilir, var olmayan bir kaynağa yahut makaleye atıfta bulunabilir ya da hiç gerçekleşmemiş bir olayı son derece ikna edici bir lisanla anlatabilir.
Literatürde yapay zekâ “halüsinasyonu” olarak isimlendirilen bu kusurlar çocuklara sade bir lisanla aktarılabilir: Yapay zekâ sistemleri, gerçekliğini kesin olarak bildiği bilgileri sunmaz. Elinde kâfi data olmadığında boşlukları kulağa mantıklı gelen lakin gerçeği yansıtmayan sözlerle doldurabilir. Bu sebeple çocukların temel bir prensip edinmesi gerekir: Soru ne kadar kritikse, verilen karşılığın doğruluğu da o denli titizlikle teyit edilmelidir.
Çevrim içi bilgileri doğrulamak için 5 adımlı denetim yöntemi
Basit bir soru seti, çocukların bilgileri bir ödeve aktarmadan yahut hakikat kabul etmeden evvel durup düşünmelerine yardımcı olabilir.
1.Bilginin kaynağı kim ya da ne?
Yapay zekâ asistanı bir kitap, araştırma, alıntı yahut tarihî olgudan bahsediyorsa, çocuğun bu kaynağın hakikaten var olup olmadığını ve güvenilirliğini teyit etmesi gerekir.
2.Yanıt verilen vazifeyle örtüşüyor mu?
Yapay zekâ kulağa ehil gelen, akıcı bir cevap üretebilir; fakat soruyu yanlış yorumlamış, uygunsuz bir detay seviyesine kaymış yahut öğretmenin yönergelerine uymamış olabilir.
3.Bunu kendi cümlelerimle açıklayabiliyor muyum?
Öğrenci, karşılıktaki mantıksal kurguyu bağımsız olarak anlayıp kendi kelamlarıyla tekrar tabir edemiyorsa, o içeriği kendi çalışmasıymış üzere teslim etmemelidir.
4.Bilgiyi diğer hangi kaynaklardan doğrulayabilirim?
Önemli olgular kesinlikle ders kitapları, ders notları, resmî eğitim platformları ya da rüştünü ispatlamış sağlam kaynaklar üzerinden çapraz denetimden geçirilmelidir.
5.Bir yetişkine istişareli mıyım?
Bilgi; sağlık, güvenlik yahut hassas bir mevzuyu kapsıyorsa ya da öğrencinin kafasını karıştırıyorsa, bir ebeveyne yahut öğretmene başvurmak öğrenme sürecinin en sağlıklı adımıdır.
Ebeveynler, okul yılının başında bu yaklaşımı çocuklarıyla birlikte uygulayabilir. Örneğin yapay zekâ tarafından oluşturulan bir ödev karşılığını birlikte inceleyebilir, kaynaklarını denetim edebilir ve hangi kısımların faydalı, hangilerinin kusurlu olduğunu ya da hangilerinin tekrar yazılması gerektiğini değerlendirebilirler.
Çocukların ferdî bilgilerini yapay zekâ araçlarıyla paylaşmasına müsaade vermeyin
Çocuklar sohbet botlarıyla olan etkileşimlerini büsbütün saklı ve inançlı bir alan olarak algılayabilir; yapay zekâyı kendileri, aileleri, okulları ya da şahsî telaşları hakkında konuşabilecekleri sağlam bir arkadaş üzere görebilirler.
Ebeveynler, girilen komutların ve sohbet geçmişinin sunucularda saklanabileceğini ve ilgili platformun siyasetlerine bağlı olarak yapay zekâ modellerini eğitmek yahut geliştirmek maksadıyla kullanılabileceğini açıklamalıdır. Çocuklar ad-soyad, mesken adresi, telefon numarası, okul ismi, şifreler, kimlik dokümanları, banka kartı bilgileri, bilet görselleri ve gibisi hiçbir bilinmeyen datayı bu araçlara girmemelidir. Birebir kural oburlarının bilgileri için de geçerlidir: Müsaade alınmaksızın üçüncü taraflara ilişkin fotoğraflar, bildiriler yahut evraklar katiyen sisteme yüklenmemelidir.
Eleştirel kanıyı geliştirirken aygıt güvenliğini de ihmal etmeyin
Kritik düşünme, aldatıcı yapay zekâ içeriklerine karşı en değerli savunma sistemi. Fakat bunun temel teknik güvenlik tedbirleriyle desteklenmesi gerekiyor. Çocukların kullandığı hesaplarda iki faktörlü kimlik doğrulama aktifleştirilmeli ve her hesap için güçlü, eşsiz bir şifre kullanılmalı. Uygulamalar sırf resmî kaynaklardan indirilmeli ve aktüel tutulmalı. Kaspersky Premium üzere muteber bir güvenlik tahlili de kimlik avı sayfalarının, berbat maksatlı evrakların ve öbür çevrim içi tehditlerin tespit edilmesine yardımcı olabilir. Ebeveynler ayrıyeten saklılık ayarlarını çocuklarıyla birlikte gözden geçirebilir ve yabancı bireylerin hangi ferdî bilgilere erişebildiğini denetim edebilir.
Çocukları siber güvenliğin temel ögeleriyle tanıştırmak için Kaspersky Siber Güvenlik Alfabesi gibi eğitim araçlarından yararlanılabilir. Fiyatsız olarak indirilebilen bu kitap, temel kavramları, siber hijyen kurallarını ve dolandırıcılıklardan korunma yollarını açıklıyor. Ebeveynler de kendi dijital hünerlerini geliştirmek için Kaspersky’nin “Siber Hijyen” eğitimine katılabilir. Eğitim, çevrim içi güvenliğin temel prensiplerini anlaşılır bir formatta ele alıyor ve yetişkinlerin çocuklarıyla şifreler, şahsî datalar, kimlik avı, kuşkulu temaslar ve dijital araçların sorumlu kullanımı hakkında konuşurken kendilerini daha inançta hissetmelerine yardımcı olabilir.
Kaspersky Siber Okuryazarlık Proje Lideri Andrey Sidenko, konuya ait değerlendirmesinde şunları söz ediyor: “Yapay zekâ; çocukların kendi emeklerinin yerini almak yerine bir mevzuyu derinlemesine keşfetmek, manaya seviyelerini ölçmek ya da bir taslağı geliştirmek için kullanıldığında son derece değerli bir öğrenme aracına dönüşür. Buradaki temel yetkinlik, her cevabı olduğu üzere kabul etmemeyi öğrenmektir. Yapay zekâ tarafından üretilen bir metin son derece kendinden emin ve tertipli görünse de kurgusal bilgiler, geçersiz kaynaklar ya da mantık yanlışları içerebilir. Ebeveynler; çocuklarını kritik bilgileri ders kitaplarından ve sağlam kaynaklardan doğrulamaya, cevapları kendi sözleriyle açıklamaya ve tereddüt ettiklerinde yardım istemeye teşvik ederek sürece katkı sağlayabilir. Bu alışkanlıklar, çocukların eğitim yılı boyunca muhtaçlık duyacakları eleştirel düşünme yetisini geliştirirken yapay zekâdan en hakikat halde faydalanmalarını sağlayacaktır.”
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
