Yaş almak denince aklımıza çoğunlukla kırışıklıklar ya da fizikî değişimler gelir. Halbuki bazen vücudumuz genç görünse de kendimizi yorgun, isteksiz, umutsuz ya da olduğumuz yaştan daha “yaşlı” hissedebiliriz. Uzun müddetli gerilim, çözümlenmemiş hisler, ağır ömür temposu ve zayıflayan toplumsal bağlar daha yaşlı hissetmenize neden olabilir. Bilimsel araştırmalar, kronik gerilimin beyin üzerinde iz bırakabildiğini ve ruhsal yaşlanmayı hızlandırabildiğini gösteriyor. Acıbadem Life Klinik Psikoloğu Cansu Çelik, ruhsal yaşın değiştirilemez bir baht olmadığını, yanlışsız takviye ve alışkanlıklarla ruhun tekrar güçlenebileceğini vurguluyor.
YAŞLANMAK YALNIZCA FİZİKÎ GÜÇ KAYBI DEĞİLDİR
Yaşlanma denildiğinde birçok vakit akla birinci olarak biyolojik değişimler, kırışıklıklar ya da fizikî güç kaybı gelebilir. Yaş alma sürecinin sırf vücutta değil, zihinde ve hislerde da yaşandığını belirten Klinik Psikolog Cansu Çelik, “Kimi beşerler takvim yaşı genç olmasına karşın kendini yorgun, isteksiz ya da olduğundan daha yaşlı hissedebilirken; kimileri ilerleyen yaşına karşın hayata karşı enerjik ve esnek kalabilir. Buradaki farkı ise biyopsikososyal yani biyolojik, ruhsal ve toplumsal faktörlerin her birini bütüncül formda ele alarak tabloyu daha güzel okuyabiliriz.” diyor.
KENDİNİZİ DAHA YAŞLI HİSSETMENİZİN 5 NEDENİ
- Kronik Gerilim: Uzun müddet devam eden gerilim, bedenin daima “tehdit altında” olduğu algısını yaratır. Bu durum kortizol düzeyini artırarak zihinsel yorgunluk, motivasyon düşüklüğü ve ruhsal tükenmişlik hissine neden olabilir.
- Sosyal İzolasyon: İnsanın toplumsal bir varlık olduğunu belirten Klinik Psikolog Cansu Çelik, “Sağlıklı güçlü alakalar ruhsal dayanıklılığı artırır. İzolasyon ve zayıflayan toplumsal bağlar ise gerilim reaksiyonunu artırarak kişinin kendini daha yorgun ve yaşlı hissetmesine yol açabilir” diyor.
- Zorlayıcı Tecrübeler: Geçmişte yaşanan ve uygun halde ele alınmamış kimi travmatik tecrübeler, vakitle kişinin tehdit algısının hassaslaşmasına yol açabilir. Bu durum birtakım bireylerin duygusal olarak daha kırılgan, tasaya daha açık olmasına ya da zihinsel olarak daha yorgun hissetmesine sebep olabilir.
- Anlam Hissinde Azalma: Hayatta hedef ve mana hissinin zayıflaması, motivasyon ve ömür gücünde besbelli bir düşüş yaratabilir. Bu durum kişinin günlük ömürde daha isteksiz, yorgun ve yaşlı hissetmesine yol açabilir.
- Uzun Periyodik Yüksek Kortizol: Stres hormonu olarak bilinen kortizolün uzun mühlet yüksek seyretmesi, uyku tertibini, hafızayı ve duygusal dengeyi olumsuz etkileyebilir. Bu durum hem zihinsel hem de duygusal olarak erken yaşlanma hissini artırabilir.
UZUN PERİYODİK GERİLİM BEYNİ DEĞİŞTİRİYOR
Psikolojik zorlanmaların sırf “duygusal” bir yük olmadığını, beynin yapısında ve işleyişinde de iz bırakabildiğinin nörobilimsel araştırmalarla desteklendiğini söz eden Acıbadem Life Klinik Psikoloğu Cansu Çelik, “Uzun periyodik gerilim ve travmatik yaşantılar, beynin bilhassa endişe ve tehdit algısından sorumlu olan amigdala ile hafıza ve öğrenmede kritik rol oynayan hipokampus bölgelerinde yapısal ve fonksiyonel değişimlere yol açabiliyor. Bu değişimler, kişinin olayları daha tehditkâr algılamasına, risk değerlendirmesinde zorlanmasına, karar alma süreçlerinde daha korku temelli hareket etmesine neden olabiliyor. Daima tetikte olma hali ve yüksek kortizol seviyesi, vakitle hem zihinsel esnekliği hem de duygusal dayanıklılığı zayıflatabilirken; bireyin ruhsal olarak daha yorgun, daha kırılgan ya da kendini olduğundan daha “yaşlı” hissetme tecrübesine yol açabiliyor” diyor.
YAŞLI HİSSETMEK YAZGINIZ DEĞİL!
Sürecin geliştirilebilir olduğuna dikkat çeken Klinik Psikolog Cansu Çelik, “Sosyal dayanak ağlarının güçlü olması, duygusal farkındalık geliştirmek, esnek düşünebilmek ve sorun çözme maharetlerini artırmak ruh sıhhatini muhafazada ve genç tutmada tesirli faktörlerdir. Benzeri formda 80 yılı aşkın müddettir devam eden Harvard yetişkin çalışmaları, bireylerin memnunluk oranlarının olumlu toplumsal bağlar ve sahip olunan manalı bağlarla arttığını, hatta biyolojik gerilim cevabını düzenlediğini göstermektedir. Yani gerilim, izolasyon ve çözümlenmemiş duygusal yükler ruhu yaşlandırabilirken; manalı bağlar, ruhsal dayanıklılık ve duygusal sürece marifetleri ruhsal gençliği destekleyebiliyor” sözlerini kullanıyor.
SAĞLIKLI YAŞLANMAK SIRF HASTALIKLARDAN UZAK KALMAK DEĞİLDİR!
Ruhsal yaşın kronolojik yaştan farklı olabileceğini lakin gerilim idaresi, duygusal sürece marifetleri ve güçlü toplumsal bağların ruhsal gençliği ve sağlıklı yaş almayı desteklediğini söz eden Acıbadem Life Klinik Psikoloğu Cansu Çelik, “Bu bulgular, yaşlanma sürecinin sırf kaç yıl yaşandığıyla değil, bu yılların nasıl deneyimlendiğiyle de yakından bağlantılı olduğunu göstermektedir. Bireyin gerilimle baş etme biçimi, hislerini sürece kapasitesi, ömürde mana ve maksat duygusu geliştirmesi ile kurduğu toplumsal alakaların niteliği; ruhsal dayanıklılığı güçlendiren temel ögeler ortasındadır. Bu nedenle sağlıklı yaşlanma, sadece hastalıklardan uzak kalmayı değil; zihinsel esnekliği müdafaayı, duygusal dengeyi sürdürebilmeyi ve toplumsal bağları canlı tutmayı da kapsayan bütüncül bir güzel oluş halini söz etmektedir” diyor.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
