Yaşlılara yönelik şiddetin sırf fizikî hücumlardan ibaret olmadığını belirten Psikoloji Bölümü Dr. Öğr. Üyesi Zeynep Gümüş Demir, ruhsal baskıdan ekonomik sömürüye, cinsel istismardan ihmale kadar uzanan birçok davranışın yaşlı istismarı kapsamında kıymetlendirilmesi gerektiğini söyledi. Yaşlıların büyük kısmının maruz kaldığı şiddeti yakınlarını korumak, bakımını kaybetme korkusu ya da çaresizlik sebebiyle lisana getiremediğini söz eden Dr. Demir, “Duyulmayan, görülmeyen, ihmal edilen her yaşlı, toplumun içinde giderek büyüyen sessiz bir çığlıktır.” dedi.
Üsküdar Üniversitesi İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi Dekan Yardımcısı ve Psikoloji Bölümünden Dr. Öğr. Üyesi Zeynep Gümüş Demir, yaşlı istismarı konusunu ele aldı.
Yaşlı istismarı sırf vücuda yönelen akın değildir
Toplumda yaşlı bireylere yönelik şiddet denildiğinde akla çoğunlukla fizikî hücumların geldiğini belirten Dr. Öğr. Üyesi Zeynep Gümüş Demir, gerçekte istismarın çok daha geniş bir alanı kapsadığını söyledi.
“Yaşlı bireylere yönelik şiddet denince çoğumuzun aklına vurmak, itmek ya da darp etmek üzere fizikî davranışlar gelir.” diyen Dr. Demir, sözlerini şöyle sürdürdü:
“Oysa yaşlı istismarı sırf vücuda yönelen açık bir akın olmayabilir. Yaşlı bireyi korkutan, küçük düşüren, kararlarını yok sayan, parasını ya da malını müsaadesiz kullanan, bakımını ihmal eden, onu yalnızlığa terk eden her davranış yaşlı istismarıdır. Bir yaşlıya bağırmak, onu daima eleştirmek, hayatın dışına itmek ve insan onurunu yaralayan her davranış şiddettir. Bir yaşlıya bağırmak, onu daima eleştirmek, hayatın dışına itmek ve insan onurunu yaralayan her davranış şiddettir.”
Şiddetin en ağır taraflarından biri sessizliktir
Türkiye’de yaşlılara yönelik şiddetin gerçek boyutunun tam olarak bilinmediğine dikkat çeken Dr. Demir, “Türkiye’de yaşlılara yönelik şiddetin gerçek boyutunu söylemek kolay değildir. Zira bu şiddetin kıymetli bir kısmı meskenlerin içinde, kapalı kapıların ardında, aile mahremiyeti denilen kalın bir perdenin arkasında ya da kurumlarda yaşanır. Birçok yaşlı, maruz kaldığı istismarı lisana getirmeye çekinir.” dedi.
Yaşlı bireylerin birçok vakit istismarcının kendi yakını olması sebebiyle sessiz kaldığını vurgulayan Dr. Demir, “Kimi zaman istismarı yapan kişi kendi çocuğudur, eşi, gelini, damadı ya da bakım verenidir. Yaşlı birey ‘Evladım ziyan görmesin’, ‘Bana bakmayı bırakırlar’, ‘Gidecek yerim yok’, ‘Kimse bana inanmaz’ diye düşünerek susabilir. Bazen de yaşadığı şeyin şiddet olduğunu bile adlandıramaz. İşte bu yüzden yaşlı istismarının en ağır taraflarından biri sessizliktir. Maalesef bu sessizlik sırf bireyin değil, toplumun da birden fazla vakit göz yumduğu suskunluğudur.” sözlerini kullandı.
Psikolojik ve ekonomik şiddet birçok vakit fark edilmiyor
Fiziksel şiddetin morluk, kırık ya da açıklanamayan yaralanmalar üzere belirtilerle daha kolay fark edildiğini söyleyen Dr. Demir, “Morluklar, kırıklar, düşme hikayeleri, açıklanamayan yaralanmalar dikkat çeker. Fakat ruhsal ve ekonomik şiddet daha sinsi ilerler. Daima azarlanmak, aşağılanmak, tehdit edilmek, konuşulmamak, toplumsal etraftan koparmak ruhsal şiddettir. Yaşlının maaşına el koymak, bankacılık süreçlerini onun isteği dışında yapmak, malını devretmeye zorlamak ya da parasını kendi gereksinimleri için kullanmak ise ekonomik istismardır. Ekonomik şiddet sadece maddi kayıp oluşturmaz; yaşlının bağımsızlığını, inanç hissini ve geleceğe tutunma hissini de elinden alır.” dedi.
Yaşlı bireylerde cinsel istismar görmezden gelinmemeli
Toplumda en fazla göz ardı edilen mevzulardan birinin yaşlı bireylerde cinsel istismar olduğunu belirten Dr. Demir, “Yaşlı bireylerde cinsel istismar birçok vakit görmezden gelinen, konuşulmayan ve yokmuş üzere davranılan ağır bir şiddet biçimidir. Toplumda yaygın olan ‘Yaşlı birey cinsel istismara uğramaz’ kanısı büyük bir yanılgıdır. Dünya genelinde oranlar düşük görünse de cinsel istismar en az bildirilen şiddet cinslerinden biridir. Bilhassa bakıma muhtaç, demanslı, irtibat kurmakta zorlanan ya da bakım verene bağımlı yaşlı bireylerde bu risk daha yüksektir. Örneğin demanslı bireyler yaşadıklarını anlatmakta zorlanabilir, kendilerine inanılmayacağından korkabilir ya da neyin yanlış olduğunu ayırt edemeyebilirler.” biçiminde konuştu.
İhmal yaşlılığın doğal sonucu sanılmamalı
Yaşlı istismarını görünmez hale getiren en değerli sebeplerden birinin birçok belirtinin yaşlılığın doğal süreci olarak kıymetlendirilmesi olduğunu belirten Dr. Demir, şöyle devam etti:
“Yaşlı bireyin uzun müddet kirli bir ortamda bırakılması, gereğince beslenmemesi, ilaçlarının verilmemesi ya da tedavi ettirilmemesi ihmal göstergesidir. Bunlar ‘Yaşlılıkta olur’ diye geçiştirilemez. Berbat bakım ileri yaşta direkt hayatı tehdit eden bir durum halini alabilir. Bir yaşlının yatağa, yalnızlığa, kirli çarşaflara, açlığa ya da sessizliğe terk edilmesi kabul edilemez. Düşmeler, morluklar, kilo kaybı, içine kapanma, unutkanlık, endişe, huzursuzluk, bakımsızlık ya da tekrarlayan sıhhat sıkıntıları bazen sadece yaşlılığın doğal sonucu üzere kıymetlendirilir. Meğer bu belirtilerin arkasında ihmal, ruhsal baskı, ekonomik istismar ya da bakım eksikliği olabilir. Ne yazık ki bu yanılgıya vakit zaman sıhhat profesyonelleri de düşebilir. Belirtiler yanlışsız okunmadığında, soru sorulmadığında ve yaşlının sesi hakikaten duyulmadığında müdahale gecikir.”
Öz ihmale de dikkat çekti
Yaşlı bireyin kendi temel gereksinimlerini karşılayamamasının ya da bunu reddetmesinin de değerli bir risk oluşturduğunu tabir eden Dr. Demir, “Üzerinde durulması gereken bir öteki değerli husus ise öz ihmaldir. Yaşlı bireyin beslenme, paklık, ilaç kullanımı, sıhhat denetimleri, inançlı hayat alanı ya da temel bakım gereksinimlerini kendi başına sürdürememesi yahut reddetmesi durumuna öz ihmal denir. Öz ihmal bireyin ‘kendi seçimi’ denilerek görmezden gelinmemeli yaşlının sebep bakımını sürdüremediği anlaşılmalı ve takviye sistemleri süratle devreye sokulmalıdır.” tabirinde bulundu.
Hiçbir münasebet şiddeti haklı çıkarmaz
Bakım verenlerin yaşadığı tükenmişliğin de göz ardı edilmemesi gerektiğini belirten Dr. Demir, “Aile içinde bakım yükünün tek bireye kalması, ekonomik problemler, aile içi çatışmalar, bakım verenin ruhsal olarak tükenmesi ve toplumsal takviyenin yetersizliği ihmal ve istismara taban hazırlayabilir. Fakat hiçbir münasebet şiddeti haklı çıkarmaz. Bakım vermek yorucu olabilir ama yorgunluk; bağırmanın, aşağılamanın, ihmal etmenin ya da cezalandırmanın mazereti değildir. Bakım verenin de desteklenmesi gerekir. Zira tükenmiş bir bakım veren, farkında olmadan hem kendisine hem de baktığı bireye ziyan verebilir. Bu sebeple yaşlı bakımı sadece ailenin omuzlarına bırakılmamalıdır. Aile desteklenmeli, bakım paylaşılmalı, gerektiğinde profesyonel yardım alınmalıdır.” diye konuştu.
Yaşlı dostu toplumlar oluşturmalıyız
Yaşlı ihmal ve istismarının, toplumların gelişmişlik seviyesini gösteren değerli göstergelerden biri olduğunu belirten Dr. Demir, “İhmal ve istismar toplumun gelişmişliğini, sıhhat sisteminin hassaslığını ve toplumsal siyasetlerin gücünü gösteren kıymetli bir aynadır. Toplumun, ailelerin, bakım verenlerin ve yaşlı bireylerin ihmal ve istismar konusunda bilinçlendirilmesi gerekir. Zira birçok vakit yaşlı birey maruz kaldığı davranışın istismar olduğunu fark edemediği üzere aileler de kimi tavırların şiddet sayıldığını fark etmeyebilir. Yaşlı bireylerin bu türlü bir durumda nereye başvuracağını ve nasıl dayanak alacağını bilmesi değerlidir. Yaşlıların inançlı ve saygın bir ömür sürebilmesi için yaşlı dostu toplumlar yaratılmalıdır. Duyulmayan, görülmeyen, ihmal edilen her yaşlı, toplumun içinde giderek büyüyen sessiz bir çığlıktır.” formunda kelamlarını tamamladı.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
