Günümüzde birçok kişi sadece bilgi edinmek için değil; korkularını paylaşmak, bağ problemleri hakkında düşünmek, yaşadığı olayları pahalandırmak yahut kendisini daha yeterli hissetmek emeliyle yapay zekâ destekli sohbet uygulamalarına başvuruyor. Bu durum “Yapay zekâ ile dertleşmek ruhsal gereksinimlerimizi karşılar mı?” sorusunu da gündeme taşıdı. İstanbul Okan Üniversitesi Hastanesi’nden Uzm. Kln. Psikolog Nadide Demiral, yapay zekânın ruh sıhhati alanında destekleyici bir araç olabileceğini lakin profesyonel ruhsal dayanağın ve insan ilgilerinin yerini tutamayacağını söylüyor.
Duyguları Yazıya Dökmek Psikolojik Farkındalığı Destekleyebilir
Uzm. Kln. Psikolog Demiral, psikoloji perspektifinden değerlendirdiğinde, yapay zekânın birtakım ruhsal gereksinimlerin karşılanmasına yardımcı olabileceğini belirtiyor. Bilhassa kolay ulaşılabilir olması, bireylerin kanılarını yargılanma telaşı yaşamadan tabir edebilmesine imkan sağlayabiliyor. Hisleri yazıya dökmek, yaşanan olayları farklı açılardan pahalandırmak ve kişinin kendi niyetlerini daha sistemli biçimde ele alması, ruhsal farkındalığı destekleyebilen yollar arasında. Bu sebeple yapay zekâ ile yapılan yazışmalar, kimi bireyler için kısa vadeli rahatlama sağlayabiliyor ve niyetlerini organize etmelerine yardımcı olabiliyor.
Araştırmalar Ne Söylüyor?
2024 ve 2025 yıllarında yayımlanan kimi araştırmalarda, yapay zekâ dayanaklı sohbet uygulamalarını kullanan kişilerde yalnızlık hissinde azalma, his düzenlemede süreksiz düzgünleşme ve gerilim seviyelerinde kısa periyodik düşüş bildirildi. Fakat mevcut bilimsel bulgular, bu tesirlerin kalıcı bir ruhsal uygunluk hali sağladığını göstermiyor. Uzm. Kln. Psikolog Demiral’a nazaran yapay zekânın ruh sıhhati alanındaki potansiyeli sadece dayanak sunmasıyla sonlu değil. Büyük lisan modellerinin endişe, korku, öfke ve kederle bağlantılı birtakım düşünce
ve davranış örüntülerini modelleyebilmesi, insan psikolojisinin muhakkak süreçlerinin daha denetimli ve tekrarlanabilir biçimde araştırılmasına da imkan sağlayabilir. İnsan üzerinde yürütülmesi etik açıdan mümkün olmayan kimi deneylerin yapay sistemler üzerinden modellenmesi, psikopatolojideki sistemlerin anlaşılmasına katkı sunabilecek yeni bir araştırma alanı oluşturuyor. Ancak yapay zekânın bir duyguyu modelleyebilmesi, o duyguyu nitekim yaşadığı manasına gelmiyor. İnsanlarda dert ve hüzün; geçmiş yaşantılar, alakalar, bedensel tecrübeler ve olaylara yüklenen manalarla birlikte şekilleniyor.
Yapay Zekâ: Psikoterapinin Yerini Tutabilir mi?
Uzm. Kln. Psikolog Demiral, yapay zekânın bir terapistin yerini alamayacağını vurgulayarak, psikoterapinin sırf bilgi ve tavsiye vermekten ibaret olmadığının altını çiziyor ve şunları söylüyor: “Terapötik bağlantının temelinde güven, empati, anlaşılma ve şartsız kabul bulunuyor. Yapay zekâ empati kuruyormuş üzere görünen cevaplar üretebilse de gerçek manada hisler yaşamıyor; ayrıyeten vücut lisanı, ses tonu ve öteki sözel olmayan irtibat ögelerini bir terapistin değerlendirdiği biçimde ele alamıyor. Bu sebeple bilim dünyasına nazaran yapay zekânın ruh sıhhati alanında en sağlıklı kullanımı, profesyonel takviyenin yerine geçmesi değil; gerektiğinde bu takviyesi tamamlayan bir araç olarak konumlanmasıdır.”
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
