Yenidoğan sarılığı, hayatın birinci günlerinde en sık karşılaşılan sıhhat meselelerinden biri olarak görülüyor. Bebeğin cildinde ve göz aklarında sararma ile kendini gösteren bu durum, birden fazla vakit fizyolojik sebeplere bağlı olarak gelişiyor ve kısa müddette zaten düzeliyor. Lakin kimi bebeklerde bilirubin seviyesinin süratle yükselmesi, beyin ve işitme sinirlerinde kalıcı hasara yol açabilen kernikterus tablosuna sebep olabiliyor. Bu sebeple sarılığın yakından takip edilmesi ve riskli belirtilerin vakit kaybetmeden kıymetlendirilmesi büyük önem taşıyor. Memorial Dicle Hastanesi Yenidoğan Bakım Ünitesi’nden Prof. Dr. Mehmet Şah İpek, yenidoğan sarılığında erken teşhis ve tedavinin kalıcı nörolojik hasarların önlenmesinde hayati rol oynadığını belirtti.
Sarılık sebep oluşuyor?
Yenidoğan sarılığı, kırmızı kan hücrelerinin parçalanması sonucu ortaya çıkan bilirubinin karaciğer tarafından gereğince süratli işlenememesi sebebiyle gelişir. Yenidoğan periyodunda bilirubini işleyen karaciğer enzim sistemi şimdi tam olarak olgunlaşmadığından, bilirubin kanda birikerek ciltte ve göz aklarında sararmaya sebep olabilir. Her sarılık tehlikeli değildir. Lakin kimi risk faktörlerinin varlığında bilirubin seviyesi kısa müddette tehlikeli düzeylere ulaşabilir. Bu sebeple bilhassa hayatın birinci günlerinde bebeklerin dikkatle izlenmesi gerekir.
Sarılığın birinci belirtilerini gerçek gözlemleyin
Sarılık çoklukla evvel yüz ve göz aklarında başlar. Bilirubin düzeyi yükseldikçe sararma gövdeye, kollara ve bacaklara yanlışsız yayılır. Sarılığın daha kolay fark edilebilmesi için bebeğin doğal ve aydınlık bir ortamda kıymetlendirilmesi değerlidir. Burnuna, alnına yahut göğsüne yavaşça bastırılıp bırakıldığında ciltte oluşan sarı renk değişikliği de kıymetli bir ipucu olabilir. Bilhassa koyu tenli bebeklerde sarılığı fark etmek daha güç olabileceğinden ailelerin daha dikkatli olması gerekir. Olağan şartlarda sarılık, doğumdan sonraki 2-3. günlerde başlar. Vaktinde doğan bebeklerde 1-2 hafta içinde, prematüre bebeklerde ise yaklaşık 3 hafta içinde düzelmesi beklenir.
Anne sütü sarılığın azalmasına katkı sağlıyor
Bilirubin, karaciğerde işlendikten sonra safra yoluyla bağırsaklara geçer ve dışkıyla bedenden uzaklaştırılır. Bu sebeple bebeğin birinci günlerden itibaren sık ve kâfi beslenmesi büyük değer taşır. Bilhassa anne sütü ile nizamlı beslenme, bilirubinin bağırsaklardan tekrar kana geçmesini azaltarak bedenden atılımını kolaylaştırır. Sağlıklı bir yenidoğanın günde 8-12 sefer emzirilmesi beklenir. Yetersiz beslenme ise bilirubin düzeyinin yükselmesine ve sarılığın daha ağır seyretmesine sebep olabilir.
Bu belirtiler varsa vakit kaybetmeden doktora başvurun
Aşağıdaki belirtilerden biri ya da birkaçı görüldüğünde kesinlikle bir sıhhat kuruluşuna başvurulmalıdır:
- İlk 24 saat içinde başlayan sarılık
- Bebeğin gereğince emememesi yahut beslenememesi
- Sık kusma
- Aşırı uyku hali ya da huzursuzluk
- Sarılığın bacaklara kadar yayılması
- İdrar ve dışkı sayısında besbelli azalma
- Kilo kaybı
- Sarılığın 2 haftadan uzun sürmesi
- İdrarın çay renginde koyulaşması
- Dışkının açık yahut beyazımsı renkte olması
- Fototerapi sonrasında sarılığın yine ortaya çıkması
Bu durumlarda bilirubin düzeyi ciltten ölçüm yapan aygıtlarla yahut kan testiyle kıymetlendirilir. Gerekli görüldüğünde altta yatan sebebi araştırmak maksadıyla ek tetkikler planlanabilir.
Fototerapi en tesirli tedavi yollarından biri
Tedavi kararı; bebeğin bilirubin seviyesi, doğum haftası, kilosu, yaşı ve ek risk faktörleri dikkate alınarak verilir. Hafif olaylarda sistemli takip kâfi olurken, bilirubin düzeyinin yükseldiği durumlarda fototerapi uygulanır. Fototerapide özel mavi ışık kullanılarak bilirubin, bedenin kolay kolay atabileceği bir forma dönüştürülür. Tedavi sırasında bebek sırf bezi ve gözlerini koruyan özel bir maske ile ışık altında tutulur. Sıvı kaybı yaşanabileceği için bu süreçte bebeğin kâfi beslenmesi büyük ehemmiyet taşır. Uzmanlar, fototerapinin güneş ışığı ile tıpkı tesire sahip olmadığını vurgulayarak, sarılığı azaltmak gayesiyle yenidoğan bebeklerin güneşe çıkarılmasının inançlı ve yanlışsız bir usul olmadığının altını çiziyor. Çok ileri seviyedeki sarılık hadiselerinde ise kan değişimi tedavisine başvurulabiliyor. Bu formülle bilirubin düzeyi süratle düşürülerek beyin hasarı riski azaltılmaya çalışılıyor.
Erken teşhis, ömür uzunluğu sürebilecek hasarları önleyebilir
Yenidoğan sarılığı birçok vakit süreksiz ve zararsız bir durum olsa da kesinlikle sıhhat profesyonelleri tarafından değerlendirilmelidir. Anne ve baba adaylarının sarılık belirtileri konusunda bilinçlendirilmesi, erken teşhis ve tedavi açısından büyük kıymet taşır. Ailelerin farkındalığının artırılmasıyla bilirubin yüksekliğine bağlı gelişebilecek kalıcı beyin ve işitme hasarlarının büyük ölçüde önlenebileceği unutulmamalıdır.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
